Druga połowa 2026 roku przynosi istotne zmiany w krajobrazie finansowania sektora bezpieczeństwa, obronności oraz technologii podwójnego zastosowania. Narastające napięcia geopolityczne za wschodnią granicą Unii Europejskiej skłoniły instytucje unijne i krajowe do intensyfikacji działań ukierunkowanych na zwiększenie zdolności produkcyjnych, rozwój technologiczny oraz ograniczenie strategicznej zależności UE od państw trzecich.

Efektem przeprowadzonego przeglądu śródokresowego programów operacyjnych – zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym – jest realokacja środków na nowe priorytety gospodarcze. Ostatnie miesiące przyniosły również intensywne prace legislacyjne i wykonawcze nad szczegółowymi kryteriami wyboru projektów. Z aktualnych harmonogramów naborów wynika, że przełom 2026 i 2027 roku będzie szczególnie istotnym okresem dla przedsiębiorstw rozwijających technologie i zdolności produkcyjne na potrzeby obronności i bezpieczeństwa.

Co istotne, dostępne instrumenty nie są adresowane wyłącznie do największych przedsiębiorstw sektora zbrojeniowego. O środki mogą ubiegać się również producenci komponentów i podzespołów oraz przedsiębiorstwa sektora cywilnego rozwijające technologie, które mogą znaleźć zastosowanie w obszarze obronności i bezpieczeństwa.

Z perspektywy przedsiębiorcy dostępne mechanizmy wsparcia można podzielić na dwa zasadnicze obszary: technologie stricte militarne oraz rozwiązania dual-use, czyli produkty, technologie lub usługi o cywilnym i wojskowym zastosowaniu.

Do pierwszej grupy należą m.in. sprzęt wojskowy, amunicja, pojazdy bojowe, systemy uzbrojenia oraz rozwiązania służące ochronie infrastruktury krytycznej i bezpieczeństwu narodowemu. Druga obejmuje znacznie szerszy katalog technologii, w tym systemy bezzałogowe, specjalistyczną optoelektronikę, czujniki, zaawansowane materiały czy infrastrukturę telekomunikacyjną.

W obu przypadkach zasadnicze potrzeby przedsiębiorstw są jednak podobne: rozwój technologii poprzez prace B+R oraz zwiększanie zdolności produkcyjnych poprzez inwestycje w infrastrukturę, park maszynowy i nowe linie technologiczne. Różnice dotyczą przede wszystkim sposobu kwalifikowania projektu, wymogów formalnych oraz kryteriów oceny.

Niezależnie od tego, czy projekt dotyczy technologii defence, czy dual-use, zasadniczo można wyróżnić dwa główne kierunki wykorzystania dostępnych środków: prace badawczo-rozwojowe oraz inwestycje produkcyjne.

W przypadku projektów B+R finansowaniu mogą podlegać m.in. wynagrodzenia zespołów badawczych, aparatura, materiały, prace rozwojowe oraz budowa i testowanie prototypów. Poziom wsparcia może sięgać do 80% kosztów badań oraz do 60% kosztów prac rozwojowych.

Drugi obszar stanowią inwestycje ukierunkowane na zwiększenie zdolności produkcyjnych. Mogą obejmować m.in. rozbudowę zakładu, zakup maszyn i urządzeń, wyposażenie oraz uruchomienie nowych linii technologicznych. W tym przypadku intensywność wsparcia zależy przede wszystkim od wielkości przedsiębiorstwa oraz lokalizacji inwestycji i może sięgać maksymalnie 75% kosztów netto. Najwyższe poziomy dofinansowania dostępne są w regionach Polski Wschodniej.

Z punktu widzenia przedsiębiorstwa kluczowe jest zatem nie tylko ustalenie, czy dana technologia mieści się w obszarze defence lub dual-use. Równie istotne jest właściwe określenie charakteru przedsięwzięcia – czy jego celem jest opracowanie nowego rozwiązania, czy też wdrożenie technologii i zwiększenie zdolności produkcyjnych.

Dla przedsiębiorstw działających w obszarze stricte militarnym jednym z kluczowych instrumentów dotacyjnych w Polsce staje się program STEP przeznaczony dla technologii obronnych. Nabory wniosków, zaplanowane na okres od listopada 2026 do stycznia 2027 roku, umożliwią pozyskanie wsparcia firmom z całej Polski. Zakres programu obejmuje zarówno projekty badawczo-rozwojowe, jak i inwestycje produkcyjne.

Katalog wspieranych obszarów technologicznych jest szeroki i obejmuje m.in. obronę przeciwlotniczą i przeciwrakietową, artylerię, systemy rakietowe i amunicję, systemy dronowe i antydronowe (C-UAS), cyberbezpieczeństwo, sztuczną inteligencję, walkę elektroniczną (EW), domenę morską i powietrzną, mobilność wojskową oraz medycynę i ochronę CBRN.

Istotne jest przy tym, że projekt nie musi dotyczyć kompletnego wyrobu końcowego. Wsparciem mogą zostać objęte również przedsięwzięcia realizowane w ramach łańcuchów dostaw, w tym przez producentów podzespołów i komponentów.

Ze względu na strategiczny cel programu, jakim jest redukcja zależności technologicznych UE, istotna będzie skala przedsięwzięcia. Minimalna wartość kosztów kwalifikowalnych wynosi 10 mln zł netto dla projektów inwestycyjnych oraz 5 mln PLN dla projektów badawczych.

Uzupełnieniem krajowych instrumentów jest wsparcie unijne w ramach Europejskiego Programu Przemysłu Obronnego (EDIP / IRA). Oferuje on dotacje standardowo do 35%, a w określonych przypadkach do 50% kosztów, sięgające nawet 30 mln euro na projekt. Finansowanie jest przeznaczone na rozwój kluczowych zdolności produkcyjnych, m.in. w obszarze amunicji, materiałów wysokoenergetycznych, platform bojowych, systemów bezzałogowych oraz zaawansowanej elektroniki i sensorów.

Istotnym elementem finansowania projektów defence jest również preferencyjne finansowanie dłużne w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Fundusz Bezpieczeństwa i Obronności udostępnia pożyczki od 10 mln zł do nawet 300 mln zł, z oprocentowaniem od 1%, okresem spłaty do 20 lat oraz 12-miesięczną karencją. Finansowanie może pokryć do 100% kosztów kwalifikowalnych netto, a nabór wniosków prowadzony jest w trybie ciągłym.

W przypadku technologii podwójnego zastosowania katalog potencjalnych beneficjentów jest jeszcze szerszy. Obejmuje przedsiębiorstwa, które nie funkcjonują tradycyjnie w sektorze obronnym, ale rozwijają rozwiązania mogące znaleźć równoległe zastosowanie cywilne i wojskowe.

Jednym z najważniejszych nowych instrumentów jest ogłoszony przez Bank Gospodarstwa Krajowego „Kredyt na wytwarzanie produktów podwójnego zastosowania”. W tym mechanizmie przedsiębiorstwo zaciągające kredyt inwestycyjny w banku komercyjnym otrzymuje wsparcie w postaci premii, czyli dotacji przeznaczonej na spłatę części kapitału. Nabór wniosków zaplanowano od 29 października 2026 roku do 28 stycznia 2027 roku.

Kluczowym warunkiem formalnym jest wpisanie projektu w ramowy wykaz technologii dual-use oparty na rozporządzeniu unijnym 2021/821. Obejmuje on m.in. materiały specjalistyczne, obróbkę precyzyjną, zaawansowaną elektronikę, czujniki, lasery, sprzęt nawigacyjny i telekomunikacyjny. Wnioskodawca musi jednoznacznie wykazać i udokumentować realne podwójne zastosowanie wdrażanego rozwiązania.

Alternatywną ścieżką dla przedsiębiorstw rozwijających technologie jest Ścieżka SMART w ramach FENG, w której od tego roku dopuszczono finansowanie projektów typu dual-use. Wnioski na prace B+R realizowane w konsorcjach można składać do 16-go października, natomiast MŚP aplikujące samodzielnie mają czas do 19 grudnia. Na 2027 rok zaplanowano z kolei uruchomienie modułów inwestycyjnych ukierunkowanych na wdrożenia wyników zakończonych prac badawczych.

W projektach dual-use szczególne znaczenie ma innowacyjność. W przeciwieństwie do typowych zamówień wojskowych, w konkursach dedykowanych technologiom podwójnego zastosowania – zarówno na poziomie krajowym, jak i regionalnym – może ona stanowić wymóg konieczny lub zapewniać istotną preferencję punktową.

Obok instrumentów krajowych i europejskich przedsiębiorstwa mogą korzystać ze wsparcia dostępnego w ramach Programów Regionalnych. Aż 12 z 16 województw przeznaczyło dedykowane pule środków na wsparcie lokalnego przemysłu zbrojeniowego i technologii podwójnego zastosowania. Wyjątkiem są województwa mazowieckie, małopolskie, dolnośląskie oraz warmińsko-mazurskie.

Nabory obejmują już przedsiębiorstwa w województwach świętokrzyskim, podkarpackim oraz lubelskim, a kolejne regiony uruchomią swoje konkursy w nadchodzących tygodniach. Maksymalne kwoty wsparcia mogą sięgać nawet 20 mln PLN na jeden projekt.

Podejście władz regionalnych do definicji dual-use jest wyraźnie elastyczniejsze niż na poziomie centralnym. Urzędy marszałkowskie często nie ograniczają się sztywno do unijnego rozporządzenia wywozowego. Za technologie podwójnego zastosowania uznają m.in. rozwiązania medycyny ratunkowej i urazowej, systemy ochrony osobistej, zaawansowaną żywność funkcjonalną czy technologie rolniczo-spożywcze. Otwiera to ogromną szansę dla firm, które dotychczas nie utożsamiały swojej działalności z branżą obronną.

Kumulacja naborów zaplanowanych na drugą połowę 2026 i początek 2027 roku sprawia, że przygotowanie projektów warto rozpocząć odpowiednio wcześnie. W przypadku przedsięwzięć defence i dual-use proces ten wymaga nie tylko przygotowania dokumentacji merytorycznej i finansowej, ale w szczególności odpowiedniego przygotowania certyfikacyjnego i regulacyjnego w przypadku podmiotów planujących dopiero wejść w ten segment rynku.

Połączenie dotacji, preferencyjnych pożyczek z KPO oraz instrumentów bankowych daje przedsiębiorstwom możliwość finansowania zarówno rozwoju technologicznego, jak i zwiększania mocy produkcyjnych. Dla firm planujących wejście do łańcuchów dostaw sektora obronnego lub rozwój istniejących zdolności produkcyjnych najbliższe miesiące mogą być więc okresem o strategicznym znaczeniu.